BİLİRKİŞİLİK
Bilirkişinin Tanımı
6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu’na (BilK) göre bilirkişi, “Uzmanlık ve özel ya da teknik bilgi gerektiren durumların çözümünde, görüşünü sözlü ya da yazılı olarak bildirmesi için başvurulan gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi” olarak tanımlanmıştır.
Kimler Bilirkişi Olabilir?
Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı tarafından düzenlenen Uzmanlık Alanlarıyla ilgili diploma, sertifika vb belgeleri olan, bu alanda en az 5 yıl tecrübesi bulunan gerçek kişiler olabilir. Ayrıca bilirkişi olabilmenin ilk şartı Temel Bilirkişi Sertifikası sahibi olmak gerekir.
Bilirkişiyi Kim Görevlendirir?
Hukuki bilgi dışında teknik bir alanla ilgili Cumhuriyet Savcısı veya Hakim tarafından görevlendirilir.
Bilirkişi Nasıl Olunur?
Bilirkişilik Daire Başkanlığı tarafından Bölge Kurulları aracılığıyla bilirkişilik ilanı ve başvuru takvimi düzenlenir. Başvuruların nasıl yapılacağına dair usul ve esaslar Daire Başkanlığınca belirlenir. Başvurular değerlendirildikten sonra yine Bilirkişi Bölge Kurulları kabul edilen başvurucularına yemin töreni düzenler ve kesin listeleri ilan eder.
Bilirkişiliğe Başvuru ve Kabul Şartları
6754 Sayılı Bilirkişilik Kanunu’nun 38.Maddesine göre Bilirkişilik Başvurusu için kriterler belirlenmiştir.
(1) Bilirkişilik başvurusunda bulunacak gerçek kişilerde aşağıdaki nitelikler aranır:
- a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıldan fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık, gerçeğe aykırı bilirkişilik veya tercümanlık yapma, yalan tanıklık ve yalan yere yemin suçlarından mahkûm olmamak.
- b) Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak.
- c) Daha önce kendi isteği dışında sicilden ve listeden çıkarılmamış veya bilirkişilik yapmaktan yasaklanmamış olmak.
ç) Disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış ya da sanat icrasından veya mesleki faaliyetten geçici ya da sürekli olarak yasaklanmamış olmak.
- d) Başka bir bölge kurulunun listesine kayıtlı olmamak.
- e) Bilirkişilik temel eğitimini başarıyla tamamlamak.
- f) Bilirkişilik yapacağı uzmanlık alanında en az beş yıl fiilen çalışmış olmak ya da Daire Başkanlığınca daha fazla çalışma süresi belirlenmiş ise bu süre kadar fiilen çalışmış olmak.
- g) Meslek mensubu olarak görev yapabilmek için ilgili mevzuat gereği aranan şartları haiz olmak ve mesleğini yapabilmek için gerekli olan uzmanlık alanını gösteren diploma, meslekî yeterlilik belgesi, uzmanlık belgesi, ustalık belgesi veya benzeri belgeye sahip olmak.
ğ) Daire Başkanlığının bilirkişilik temel ve alt uzmanlık alanlarına göre belirlediği yeterlilik koşullarını taşımak. 11 (2) Özel hukuk tüzel kişilerinde birinci fıkradaki şartları taşıyan ve sicile kayıtlı gerçek kişilerin istihdam edilmesi gerekir. (3) Daha önce yaptığı başvurusu, meslekî olarak yeterli nitelikte bulunmadığı gerekçesiyle reddedilenler, bir yıl geçmedikçe yeniden bilirkişilik yapmak için başvuruda bulunamazlar. (4) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu ve birinci fıkradaki şartları taşıdığını belgelendirmediği takdirde, sicile ve listeye kaydedilemez. (5) Sermaye Piyasası Kanununa göre yetkilendirilen gayrimenkul değerleme uzmanları ile taşınmaz geliştirme konusunda yüksek lisans veya doktora yapmış uzmanlar için, Kamulaştırma Kanununun 15 inci maddesi gereğince sadece kamulaştırma alt uzmanlık alanında görev yapmak kaydıyla, bilirkişiliğe kabul şartları bakımından fiilen beş yıl görev yapma şartı aranmaz. https://bilirkisilik.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/16112023141252bilirkişilik%20kanunu.pdf
Bilirkişi Görevlendirilmesini Gerektiren Haller
Bilirkişilik Yönetmeliğinin 49.maddesine göre;
(1) Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişinin görüşüne başvurulabilir. (2) Genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz.
Bilirkişinin Taşıması Gereken Nitelikler
6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu’nun 3. maddesinde, bilirkişinin görevini dürüstlük, bağımsızlık, tarafsızlık ve objektiflik ilkeleri çerçevesinde yerine getirmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, bilirkişilik yapacak kişinin, söz konusu alanda yetkin ve uzman olması da şarttır. Bu konular, Bilirkişilik Yönetmeliği’nin 7. maddesinde yetkinlik ve mesleki özen, 10. maddesinde ise saygınlık ve güvenilirliğin korunması gereğiyle düzenlenmiştir. Bunlar göz önüne alındığında, bilirkişinin sahip olması gereken temel özellikler şunlardır: dürüstlük, bağımsızlık, tarafsızlık, yetkinlik ve güvenilirlik. Bu özellikler, aslında bilirkişinin etik yükümlülükleri ve mesleki sorumluluklarıdır. Dolayısıyla, bilirkişinin bu ilkeler doğrultusunda hareket etmesi, onun saygınlığı ve güvenilirliği açısından büyük önem taşır ve temel etik ilkeler arasında yer alır.
Hangi Meslek Grupları Bilirkişi Olabilir?
Adalet Bakanlığı Bilirkişi Daire Başkanlığı tarafından yaklaşık 800 Temel ve Alt Uzmanlık başlığı yer almakta olup Bölge Kurulları tarafından yargı çevresindeki ihtiyaçlara göre belirlenmektedir. Örneğin;
- Adli ve Kriminalistik İncelemeler
- Tarım Alt Uzmanlık Alanları
- Hayvancılık Alt Uzmanlık Alanları
- Su Ürünleri Alt Uzmanlık Alanları
- Orman Alt Uzmanlık Alanları
- Kamulaştırma
- Madencilik Alt Uzmanlık Alanları
- Jeofizik Alt Uzmanlık Alanları
- Jeoloji Alt Uzmanlık Alanları
- Şehir ve Bölge Planlama Alt Uzmanlık Alanları
- Harita ve Kadastro Alt Uzmanlık Alanları
- Mimarlık Alt Uzmanlık Alanları
- İç Mimarlık Alt Uzmanlık Alanları
- İnşaat Alt Uzmanlık Alanları
- Çevre Alt Uzmanlık Alanları
- Peyzaj Alt Uzmanlık Alanları
- Kentsel Dönüşüm Alt Uzmanlık Alanları
- Gayrimenkul ve Varlık Değerleme Alt Uzmanlık Alanları
- Bilgisayar Alt Uzmanlık Alanları
- Elektrik-Elektronik Alt Uzmanlık Alanları
- Enerji Alt Uzmanlık Alanları
- Makine Alt Uzmanlık Alanları
- Metalurji Alt Uzmanlık Alanları
- Endüstriyel Ürünler, Tekstil Ürünleri Alt Uzmanlık Alanları
- Havacılık Alt Uzmanlık Alanları
- Taşımacılık Alt Uzmanlık Alanları
- Gıda Endüstrisi Alt Uzmanlık Alanları
- Fizik Alt Uzmanlık Alanları
- Kimya Alt Uzmanlık Alanları
- Biyoloji Alt Uzmanlık Alanları
- Meteoroloji Alt Uzmanlık Alanları
- Esnaflık ve Küçük İmalatlar Alt Uzmanlık Alanları
- Gümrük ve Dış Ticaret Alt Uzmanlık Alanları
- Fikri ve Sınaî Haklar Alt Uzmanlık Alanları
- Tıp Alt Uzmanlık Alanları
- Diş Sağlığı Alt Uzmanlık Alanları
- Veterinerlik Alt Uzmanlık Alanları
- Hemşirelik Alt Uzmanlık Alanları
- Ebelik Alt Uzmanlık Alanları
- Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Alt Uzmanlık Alanları
- Sosyal Hizmetler Alt Uzmanlık Alanları
- Çok Disiplinli Sağlık Bilimleri Alt Uzmanlık Alanları
- Adli ve Kriminalistik İncelemeler Alt Uzmanlık Alanları
- Yangın Alt Uzmanlık Alanları
- İş Sağlığı ve Güvenliği
- Sigorta Alt Uzmanlık Alanları
- Gemi Alt Uzmanlık Alanları
Çeşitli alanlarda bilirkişi başvuruları alınmakta olup başvuru ve değerlendirmeler Bölge Kurulları tarafından yapılmaktadır.
